CTypeMag Featured Work

Soft Errors

December 7, 2025

รูปแบบศิลปะภาพถ่ายชนิดหนึ่งที่ถูกหยิบมาใช้โดยศิลปินภาพถ่ายได้อย่างน่าสนใจนั่นคือ การต่อเนื่องกันของภาพถ่ายเหตุการณ์ที่เรียงลำดับตามเวลาก่อนหลัง จนเกิดเป็นเรื่องเล่าเรื่องหนึ่งขึ้นมา (Photo Sequence) การเล่าเรื่องลักษณะนี้ดูจะแตกต่างจากภาพชุดที่บรรยายเรื่องราว (Photo Essay) ที่เป็นการรวมกันของภาพถ่ายในหลาย ๆ เหตุการณ์แบบไม่เรียงลำดับเวลา ที่มักประกอบด้วยบทบรรยายเรื่องราวดังกล่าว (Narrative Essay) หรือข้อความขนาดสั้น (Caption) เพื่อให้ผู้ชมได้เข้าใจถึงเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับภาพเหล่านั้นซึ่งจะเห็นอยู่ในงานแนวภาพถ่ายสารคดีเป็นส่วนใหญ่

งานภาพถ่ายต่อเนื่องจะผูกพันกับเวลาอย่างเข้มงวด เสมือนผู้ชมกำลังจับจ้องเหตุการณ์ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ไม่ต่างจากการชมภาพยนตร์ หากแต่กระชับ และนิ่งงันมากกว่า รวมทั้งยังต่างกับงานภาพถ่ายที่บันทึกภาพการเคลื่อนไหวของ เอ็ดเวิร์ด มายบริดจ์ (Eadweard Muybridge, 1830-1904) หรือ เอเตียน-ฌูล มาแร (Étienne-Jules Marey, 1830-1904) ที่วัตถุประสงค์ของงาน ภาพผลลัพธ์ และความงาม ดูจะแตกต่างออกไปจากงานศิลปะภาพถ่ายที่กำลังพูดถึง ความต่อเนื่องของภาพถ่ายชนิดนี้จะมีการขัดจังหวะโดย ‘ภาพเหตุการณ์’ ที่ไม่ปรากฏตัวในตัวชิ้นงาน ภาพจะไม่ได้ต่อเนื่องจนเป็นเนื้อเดียวกันไปเหมือนกับภาพยนตร์ ที่หลอกสมองของเราให้เหมือนกำลังเห็นภาพการเคลื่อนไหวในฉากสองมิติ หากแต่จะเป็นการผสมเอาความคิดจินตนาการของผู้ชมเข้าไปอุดช่องว่างที่เคยสูญเสียระหว่างภาพนั้น ให้กลายเป็นเรื่องเล่าที่ทำงานต่อเนื่องกันไปบนสิ่งที่ตาเห็น และสิ่งจำลองในมโนภาพ

ลักษณะอันน่าสังเกตอีกประการ คือการที่ภาพนิ่งภาพหนึ่งโอนถ่ายข้อมูลไปยังภาพที่อยู่ข้าง ๆ อย่างตรงไปตรงมา ทำให้การรับสารนั้นค่อนข้างแตกต่างจากการจัดเรียงภาพถ่ายในรูปแบบของ Photo Editing ที่ส่วนใหญ่มักเห็นในหนังสือภาพถ่ายหรือนิทรรศการ อันมีลูกเล่นมากมาย เช่น การเชื่อมโยงกันอย่างคลุมเครือ การสะท้อนกันไปมาในบริบทของภาพและเนื้อหา หากแต่การเรียงตามเวลาการเกิดขึ้นของภาพ ผลักให้ผู้ชมมองเห็นภาพรวมของทั้งโครงการอย่างอัตโนมัติ ไม่ต้องคิดตีความระหว่างภาพถ่ายใบต่าง ๆ เป็นเพียงการเฝ้าสังเกตลักษณะความต่างกันของแต่ละภาพอย่างเป็นลำดับ ความหมายของภาพแรกแปรเปลี่ยนพัฒนาไปจนถึงภาพสุดท้าย หรือการดูย้อนศรกลับมายังภาพแรกที่เป็นต้นกำเนิด และนั่นคือภารกิจอันเรียบง่ายแต่สำคัญยิ่งของผู้ชม

ผู้เขียนเคยนำงานภาพถ่ายหลาย ๆ ชุดของศิลปินภาพถ่ายชาวกรีก มาเรีย มาฟโรปูลู (Maria Mavropoulou, 1989-) มาลงที่ CTypeMag, จัดได้ว่า มาฟโรปูลูเป็นศิลปินที่ถูกนำงานมาลงบ่อยครั้งที่สุดคนหนึ่ง ตั้งแต่ที่เธอยังใช้กล้องถ่ายภาพในการสร้างงาน จนกระทั่งช่วงหลัง ๆ ที่เน้นไปทางการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่และระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) งานชุดหนึ่งที่เป็นที่จดจำและพูดถึงอย่างมาก ผู้เขียนเคยคัดสรรไปแสดงที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ในนิทรรศการ ภาพถ่ายไม่โกหก (Photography Never Lies) เมื่อปี 2024 คืองานชุด Imagined Images (2023) ที่มาฟโรปูลูสร้างภาพถ่ายที่ได้จากคำบอกเล่าของสมาชิกในครอบครัวของเธอ และนำข้อมูลเหล่านั้นป้อนเข้าไปในระบบปัญญาประดิษฐ์ จนได้ชุดภาพถ่ายที่มีลักษณะคลุมเครือ และ Uncanny Valley ออกมามากมายหลายฉากเหตุการณ์

Imagined Images แสดงภาพของการขาดแคลน และสูญสลายของวัตถุ (ภาพถ่ายครอบครัว) ทำให้นึกไปถึงคำพูดของ คีธ อาร์นัตต์ ที่ว่าเมื่อวัตถุศิลปะเสื่อมสภาพไป การดำรงอยู่ของศิลปินก็จะเจือจางตามลงไปด้วย งานภาพชุดนี้ คือการกู้คืนความทรงจำที่ค่อย ๆ เลือนหายไปของคนในครอบครัวให้กลับมาอยู่ในรูปแบบที่จับต้องได้ เป็นภาพที่สร้างจากเรื่องเล่าไม่ปะติดปะต่อ ผสมปนเปไปกับความจำที่ไม่สมบูรณ์ และจินตนาการของคนให้ข้อมูล ผนวกเข้ากับการสังเคราะห์-ประกอบร่างขึ้นมาใหม่จากระบบปัญญาประดิษฐ์ ที่ไม่ได้รับข้อมูลมาจากศิลปินให้เท่านั้น หากรับมาจากคนทั้งโลก และจากการนึกคิดของระบบปัญญาประดิษฐ์เองในทุก ๆ วินาที

มาฟโรปูลู ยังคงสนใจเรื่องของครอบครัว ความทรงจำ และระบบปัญญาประดิษฐ์ งานชิ้นใหม่ที่ชื่อ Soft Errors (2025) เป็นลักษณะของภาพที่ต่อเนื่องกันไป ฉายภาพเรื่องราวภาพถ่ายบุคคลของผู้หญิงคนหนึ่งที่มาฟโรปูลูค้นพบในคลังภาพถ่ายนิรนาม (Found Photo) ซึ่งเธอน่าจะเป็นผู้ที่ถ่ายภาพครอบครัวเหล่านั้น—เธอผู้เป็นช่างภาพ ภัณฑารักษ์ และผู้ดูแลความทรงจำของครอบครัว

มาฟโรปูลู นำภาพพอร์ตเทรตของเธอที่พบในคลังภาพถ่าย อัพโหลดเข้าไปในระบบปัญญาประดิษฐ์โดยใช้เทคนิค Image-to-Image เมื่อได้ผลลัพท์ออกมาเป็นภาพใหม่ เธอก็นำภาพนั้นอัพโหลดเข้าไปในระบบอีกครั้ง ทำอย่างนี้ต่อเนื่องกันไปโดยการเขียนโปรแกรมวนซ้ำ 100 ครั้ง จนได้งานชุดภาพต่อเนื่องที่แสนจะแปลกประหลาด เหนือจริง และน่าขนลุก แนวคิดเรื่อง การเสื่อมถอยของความทรงจำ คือสิ่งที่เธอนำมาเปรียบกับ แบบจำลองล่มสลาย (Model Collapse) อันเป็นปรากฏการณ์สำคัญในด้านปัญญาประดิษฐ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเกี่ยวข้องกับการฝึกฝนแบบจำลองขนาดใหญ่ (Large Models) ที่ข้อมูลที่นำมาฝึกฝนนั้น มีคุณภาพและความหลากหลายที่ด้อยลง เนื่องจากสิ่งที่ป้อนเข้ามานั้น เป็นข้อมูลเดิม ๆ ซ้ำซาก บวกกับผลลัพธ์ที่ได้จากการประมวณผลของตัวมันเอง ทำให้ขาดองค์ความรู้ในเรื่องใหม่ ๆ จนส่งผลกระทบไปถึงผลลัพธ์ที่ออกมาอย่างแปรปรวนยิ่ง

ในงานชุดนี้ ความเป็นชีวภาพสะท้อนไปกับเรื่องของปัญญาประดิษฐ์อย่างมีนัยสำคัญ โรคสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์ คือตัวอย่างของการถดถอยลงของสมองในทุก ๆ วินาที ความทรงจำโดนทำลายไปพร้อมกับกลไกในสมองที่ทำการจัดเรียงเรื่องราวใหม่ด้วยความทรงจำที่เหลือน้อยลงทุกขณะ มิหนำซ้ำยังถูกบิดเบือนไปด้วยข้อมูลที่ขาด ๆ หาย ๆ มันไม่ต่างจากการได้รับข้อมูลชุดเดิม ๆ และไร้คุณภาพในแต่ละการอัพโหลดข้อมูลเข้าไปในระบบปัญญาประดิษฐ์ จนสิ่งที่ได้กลับมากลายเป็นอะไรที่ห่างไกลจากต้นฉบับลิบลับ ผลลัพธ์ระหว่างการเปลี่ยนไปของภาพเหล่านั้นยังมี อคติของระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI Bias) เข้ามาแทรกแซงโดยตลอด เช่น การที่ปรับเปลี่ยนให้ภาพของผู้หญิงอ่อนเยาว์ลง เพิ่มความสวยงามมากจนเกินจริง และบางภาพเกินจริงไปไกลมากจนชวนให้คิดถึงภาพอนาจาร (ผลลัพธ์ 57) มีการกลายสภาพเป็นเหมือนภูติผีปีศาจ แม่มด คนผิวสี ร่างกายที่บิดเบี้ยว เป็นรูปทรงที่หาคำจำกัดความไม่ได้ และกลายเป็นเพียงชั้นของสีราวกับภาพวาดสไตล์ของร็อทโก (Rothko) ในผลลัพธ์ท้าย ๆ

นอกเหนือจากภาพชุดที่แต่ละภาพเชื่อมต่อกันเป็นห่วงโซ่ ส่งต่อเรื่องราวข้อมูลถึงกัน จนเกิดชุดเหตุการณ์ที่ขยายออกไปนอกเหนือจากความหมายดั้งเดิมของมันแล้ว ที่ว่างระหว่างภาพนั้น มันบรรจุเอาข้อมูลอื่น ๆ มากมายที่สำคัญไปไม่น้อยไปกว่าภาพที่กำลังดำเนินการแสดงอยู่ มันมีพลังราวกับมือยักษ์ล่องหนที่สามารถกำหนดรูปทรงของเรื่องราวให้เปลี่ยนไปได้ตามใจนึก เบื้องหลังของมือยักษ์อาจไม่ได้เป็นพื้นที่เฉพาะของเหล่าผู้คนที่สร้าง และชื่นชมผลงานทางศิลปะเท่านั้น แต่อาจเป็นร่องรอยของ ‘ใคร’ หรือ ‘อะไร’ ก็ตาม ที่มีอำนาจควบคุมความเป็นไปของข้อมูลที่กำลังไหลเวียนอยู่ในวงจรทางสังคม วัฒนธรรม การเมือง และการใช้ชีวิตประจำวันของมนุษย์ปุถุชน ที่ว่างระหว่างภาพที่เรียงลำดับอยู่นั้น อาจเป็นที่หลบซ่อนอันปลอดภัยของบางสิ่งที่กำลังตักตวงผลประโยชน์ และควบคุมระบบอย่างเงียบ ๆ โดยที่พวกเราอาจไม่ทันสังเกต และมองข้ามไป

เกี่ยวกับศิลปิน
มาเรีย มาฟโรปูลู (Maria Mavropoulou) ศิลปินทัศนศิลป์จากกรุงเอเธนส์ (เกิด 1989) ผู้ขยายขอบเขตงานภาพถ่ายด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น VR และ AI ผลงานของเธอมุ่งสำรวจความสัมพันธ์และความย้อนแย้งระหว่างโลกจริงกับโลกเสมือน โดยเจาะลึกประเด็นตัวตนดิจิทัล อคติของอัลกอริทึม และอำนาจระหว่างมนุษย์กับเครื่องจักร เพื่อสะท้อนภาพความเป็นจริงใหม่ในยุคที่โลกออนไลน์และเทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญต่อชีวิต
www.mariamavropoulou.com

result 57

One fascinating form of photographic art is the Photo Sequence, where a series of photos is arranged chronologically to create a narrative. This approach differs from the Photo Essay, which typically groups images from various events without a strict timeline, often relying on narrative text or captions to explain the context—a method commonly seen in documentary photography.

Work in photo sequences is strictly bound to time, as if the viewer is watching an event unfold over a short period. While similar to watching a movie, it is more concise and static. This style is also distinct from the motion studies of Eadweard Muybridge (1830–1904) or Étienne-Jules Marey (1830–1904), whose scientific objectives and aesthetic results were quite different from the artistic photography discussed here.

In these sequences, the continuity is interrupted by "events" that do not appear in the final work. Unlike movies, which trick the brain into seeing continuous motion on a screen, photo sequences invite the viewer to use their imagination to fill the gaps. Consequently, the story is constructed by combining what the eye sees with what the mind imagines.

Another key feature is the direct transfer of information from one still image to the next. This reception is quite different from standard Photo Editing often seen in photobooks or exhibitions, which tends to use complex tricks like vague connections or contextual reflections. In contrast, arranging images by time automatically pushes the viewer to see the project as a unified whole. Instead of interpreting the meaning between separate photos, the viewer simply observes the sequential differences; the meaning evolves from the first image to the last, or even in reverse, making this a simple yet vital task for the audience.

I have frequently featured Greek artist Maria Mavropoulou (b. 1989) in CTypeMag. As one of the most regularly featured artists, she has shifted from using traditional cameras to utilizing modern technology and Artificial Intelligence (AI). One memorable series, which I curated for the 'Photography Never Lies' exhibition at the Bangkok Art and Culture Centre (BACC) in 2024, is Imagined Images (2023). Here, Mavropoulou used family stories as text prompts for an AI, resulting in a collection of vague, Uncanny Valley scenes.

Imagined Images depicts the loss and decay of objects (family photos), recalling Keith Arnatt’s idea that the artist’s existence fades as the art object decays. This series attempts to recover fading family memories into a tangible form. The images are constructed from fragmented stories, imperfect memories, and the narrator's imagination, combined with AI synthesis that draws data not only from the artist but from the entire world and the system’s own processing.

Mavropoulou continues to explore family, memory, and AI. Her new work, Soft Errors (2025), is a sequence based on Found Photos of an unknown woman. It appears that this woman was likely the one taking the photos—acting as the photographer, curator, and guardian of her family's memories. She uploaded a portrait of the woman into an AI using an "Image-to-Image" technique. She then fed the result back into the system, repeating this loop 100 times. The outcome is a surreal and unsettling sequence. She parallels the concept of "memory decay" with Model Collapse, a phenomenon where AI models degrade because they are trained on low-quality, repeated data (or their own output), leading to a lack of new knowledge and unstable results.

In this work, biological processes reflect AI. Diseases like Alzheimer’s represent the continuous degradation of the brain, where memories are destroyed and stories are reconstructed with missing information. This mirrors an AI receiving the same poor data repeatedly until the final output is vastly different from the original. The transformation of images also reveals AI Bias. Initially, the system made the woman appear younger and unrealistically beautiful. Later, some images became inappropriate or pornographic (result 57). Eventually, the figure distorted into demons, monsters, and undefined shapes, finally becoming mere layers of color resembling a Mark Rothko painting.

Beyond the chain of images connecting the narrative, the empty space between them holds crucial information. It possesses the power of an "invisible giant hand" capable of shaping the story at will. This giant hand may not belong solely to artists; it could be the trace of "whoever" or "whatever" controls the flow of information in our society, culture, politics, and daily lives. The gaps between the sequenced images might serve as a safe hiding place for something that is silently reaping benefits and controlling the system, while we overlook it.

About the Artist
Maria Mavropoulou (born 1989) is an Athens-based visual artist who expands the boundaries of photography using modern technologies such as VR and AI. Her work explores the relationship and contradictions between the physical and virtual worlds, delving into digital identity, algorithmic bias, and the power dynamics between humans and machines to reflect the new realities of our technology-driven lives.

www.mariamavropoulou.com